..AVmarketi.net..

Aslında çok kalabalık olmayan, toplam 66 türden oluÅŸan Salmonidae ailesi, alt türleri, yöresel melezleÅŸmeleri ile oldukça geniÅŸ türler topluluÄŸu halindedir. Esas olarak kuzey yarımkürede yerel balıklardan olan alabalığın doÄŸal olarak bulunduÄŸu ülkelerden baÅŸka ülkelere ve güney yarımküreye salınması ile yerel veya melez türler oluÅŸmuÅŸtur. Bu arada, mesela sadece Türkiye’ ye mahsus türler de vardır. Farklılıklar o kadardır ki aynı tür balığın mesela diyelim ki yukarıda resmi olan salmo trutta’nın aynı ülkede farklı sularda yakalananları bile renk ve desen bakımından farklılıklar gösterebilir. Hatta çoÄŸu zaman hayat hikayeleri, alışkanlıkları dahi farklı olabilir. Bunu anlamanın en iyi yolu farklılıkları görmek olduÄŸundan alttaki resimlere bir göz atmakta yarar var.

Bu resimlerdeki balıkların hepsi Salmo trutta’dır ancak renk ve desenlerindeki farklılıklar hemen göze çarpmaktadır.

Bununla birlikte Türkiye’de yerel olan ve en çok bulunan tür Salmo trutta ve bu balığın alt türleri, melezleri ile sadece Türkiye’ye özgü coÄŸrafi türleridir. Bu sayfada alabalık deyince ben bu balığı kast ediyor ve bu balığın genel hayat hikayesini anlatıyorum. (Åžunu da belirtmek isterim ki; son zamanlarda bir tartışmada konu ile bilimsel anlamda ilgili ve sportif balıkçı Sn. Halim Diker “Türkiye’de yaÅŸayan tüm alabalıkları Salma trutto fario, yani batıda ve Amerika’da Brown trout – Kahverengi alabalık- adı ile bilinen balık olduÄŸunu, farklılıkların coÄŸrafi olduÄŸunu bu türün Türkiye’nin yerel türü olduÄŸunu” bildirdi. (Ref: Rastgelebalıkçı e-mail yazışmaları) yine de; bu tezi savunalar olmakla birlikte tartışmalar sürmektedir. Bu konu daha çok bilim adamlarının ilgi alanı olduÄŸundan alabalığın peÅŸinde olan biz amatör balıkçılar tartışmaları takip edeceÄŸiz ama avcılığa da devam tabii.) Arada da Türkiye’de bulunan ve yaÅŸayan coÄŸrafi ve alt türlerin resim ve kısa tanımlarını bulacaksınız ki bu türlerin hayat hikayesi asıl türün (Salmo trutta) hikayesinden farklı olabilir. Ayrıca 1960′ lı yıllarda Türkiye’ ye getirilip ticari amaçlı olarak üretilen, bu arada çeÅŸitli ÅŸekillerde doÄŸal ortama da çıkan GökkuÅŸağı alabalık vardır ki yaÅŸam hikayesi ve alışkanlıkları önemli farklılıklar gösterdiÄŸinden bu türe de altta kısaca deÄŸinilmektedir.

Alabalık yurdumuzda sıcaklığı yazın 15 dereceyi geçmeyen, temiz, bol oksijenli sularda yaÅŸar. Sert akışlı taÅŸlık, kayalık derelerden, binlerce metre yükseklikteki krater göllerine kadar pek çok suda bulunur. SoÄŸuk suları sevmekle beraber 18 dereceye kadar sularda kısa süreli yaÅŸayabilir. Yurdumuzda alabalık, kırmızı benek, siyah benek, deniz alası, mercan, illaç balık (Bingöl civarı), benli gibi isimlerle bilinirken; yabancı kaynaklarda trout, sea trout, brown trout, forelle, farel gibi isimlerle geçer. Yurdumuzda ayrıca derelerde kalan alabalıklara dere (daÄŸ) alası, göllerde yaÅŸayanlarına göl alası, denize çıkanlarına da deniz alası da denir. Åžeklen deniz balıklarından lüferi andırır, ensesi ve yanakları etlidir, yüzgeçleri oldukça geliÅŸmiÅŸtir. Kuvvetli kuyruk yüzgeci ile çok sert akıntılara karşı dahi yüzebilir. Tüm alabalıklara özgü ve ayırıcı bir özellik olarak sırtında kuyruÄŸuna yakın bir yaÄŸ yüzgeci bulunur. Kafası iridir, alt ve üst çenesinde birer sıra keskin diÅŸ bulunur, ayrıca damağında ve dilinin üstünde içe dönük pütürler, diÅŸler vardır. Ayrıca gırtlağının orta yerinde yine içe dönük sert bir dikenle yakaladığı avının kaçmamasını garantiler. Rengi yaÅŸadığı yere göre deÄŸiÅŸir, genelde sırtı yeÅŸil veya kahverengi-yeÅŸil tonlarında, yanlara doÄŸru sarı-yeÅŸil; sırtı ve yanları beneklerle, hareli lekelerle süslüdür. Fikir edinmeniz için üstte pek çok desen ve renk örneÄŸi var. Erkek balığın alt çenesi yukarı doÄŸru kıvrımlıdır. bazı türlerde bu kıvrım çok bariz olabilir (yukarıdaki resimlerden alt sırada soldaki balık erkek). Yurdumuz da Karadeniz ve kuzey Marmara’ nın yüksek rakımlı dere (örneÄŸin Saray ilçesi velika, pabuç, aksicim dereleri) ve göllerinde; Trakya’da Istranca daÄŸlarındaki derelerde, Sapanaca’daki derelerin yüksek kesimlerinde; Ä°zmit, Adapazarı daÄŸlarındaki derelerde; Gemlik ormanlarıyla Biga daÄŸlarındaki temiz kalmış derelerde; Manavgat çayında; Sivas’ta Gürün ilçesinde, Pınarbaşı deresi ve Gökpınar gölünde, DivriÄŸi Kemaliya arasındaki derelerde; Bingöl ve Tunceli’ deki bütün derelerde ve tabii pek çoÄŸunu sayamadığım serin, temiz ve yerleÅŸimden uzak yerlerdeki dere ve göllerde bol miktarda bulunur. En meÅŸhur alabalık tabii ki Bolu Abant gölünde ve yedi göllerde bulunan Abant alasıdır. Bu balık sadece Türkiye’ye özgü olup salmo trutta’nın bir alt türü olan Salmo trutta abanticus adı ile bilinen balıktır. Bu nadir balığın resmini nihayet usta balıkçı Vedat ABAYOÄžLU sitemize kazandırdı. Yukarıda resmini gördüğünüz 47 santimlik bu güzel balığın hikayesi de resimler sayfamızda. Abant alasının en ayırt edici özelliÄŸi kırmızı beneklerinin bulunmamasıdır. Ayrıca yine sadece yurdumuzda bulunan Salmo platycephalus (Behnke 1969) 1969 yılında Seyhan nehrinde Pınarbaşı ilçesinin 30 km. güneyinde tespit edilmiÅŸtir. Salmo Trutta’ nın alt türü veya melezi sanılmaktadır. Bu tür yabancı kaynaklarda yüksek derecede soyu tükenme tehlikesine maruz olarak sınıflandırılmaktadır. Alabalık tatlı suların deniz baÄŸlantılı acı sularına veya denize çıkıp yılın bir kısmını orada geçirirken (aÅŸağıda anlatılmaktadır) yurdumuza özgü bu iki türün acı sulara veya denize çıktığı tespit edilmemiÅŸtir. Karadeniz ile irtibatı olan derelerde yaÅŸayan alabalıklar buradan denize çıkarlar ve Karadeniz kıyısında ve denizle irtibatlı temiz kalmış derelerinde deniz alası avlamak mümkündür. Ancak genel olarak yurdumuzdaki alabalık toplulukları, her ne kadar koruma altında olsa da, bu koruma takip edilmeyen yönetmeliklerden, sirkülerlerden ve sözlerden öteye geçemediÄŸinden, tüm diÄŸer doÄŸal hayat gibi hızla tükenmektedir.

Alabalık (salmo trutta) bulunduÄŸu sulardaki, larvalar, su üzerindeki böcekler, uçan haÅŸereler, balık yumurtaları, solucanlar, kabuklular, küçük balıklarla beslenir. Güçlü bir etoburdur. Büyüklerinin nadiren de olsa irilerinin kurbaÄŸa, kuÅŸlar, küçük memelilerle beslendiÄŸi de bilinir. Ekim ayından itibaren Åžubat’a kadar yumurta dökmeye baÅŸlar. Yumurta dökümü tam bir maceradır. Alabalıklar yumurtalarını doÄŸdukları yüksek rakımlı, dibi çakıllı, sığlıklarda dökerler. Bu amaçla zorlu bir yolculuÄŸa çıkarlar. Önlerindeki çaÄŸlayanları, setleri akıntıya karşı yüzerek, sıçramalarla aÅŸarlar. Bu esnada pek çoÄŸu telef olur veya etraftaki yırtıcı hayvanlarca avlanırlar. Yumurta döküm yerine ulaÅŸan alabalıklardan diÅŸi olanı çakıllı dibi kuyruÄŸu ile kazarak yuva hazırlar. DiÅŸinin döktüğü yumurtalar erkek tarafından döllenir ve yuva diÅŸi tarafından kapatılarak terk edilir. Ãœreme döneminde erkek balığın solungaç kapakları kızararak hazır olduÄŸunu gösterir. DiÅŸinin yaşına göre yumurta sayısı 600 ila 4000 arasında olabilir. Kuluçka süresi su sıcaklığına baÄŸlı olarak 40 – 50 gün sürer. Yumurtadan çıkan yavrular kısa bir süre bu sularda kaldıktan sonra, baharda akıntı ile aÅŸağılara inerler. Alabalıkların bazıları yaÅŸamlarını tatlı sularda dere ve derelerin aktığı göllerde geçirirken; deniz baÄŸlantılı derelerde yaÅŸayanlar iki yıl kadar (altı yıla kadar olabilir) tatlı sularda kaldıktan sonra denize çıkarlar. Denize çıkan ve deniz alası olarak adlandırılan bu balıklar üç yıl kadar da denizde kalır ve tekrar üremek üzere, yumurtadan çıktıkları yüksek rakımlı sığlıklara doÄŸru tehlikelerle dolu yola çıkarlar. Normalde 2 – 3 yaÅŸlarında cinsel olgunluÄŸa eriÅŸirler. Ömürleri ortalama 7 – 14 yıldır, 18 yaşında olduÄŸu tahmin edilenler yakalanmıştır. Maksimum 140 cm. boy ve 50 kilo ağırlığa kadar çıkarlar. Yurdumuzda deÄŸil tabii.

Kısaca gökkuşağı alaya bakarsak. Bu balık yerel balıklarımızdan değildir. Yurdumuza ticari amaçlı üretilmek üzere 1960 yılında getirilmiştir. Ama bir şekilde doğal ortama çıkarak yurdumuzun kuzey kısımlarındaki serin sularda yaşamaya başlamıştır. Şimdilerde Orman Genel Müdürlüğü bu balığı ürertip, yaşamasına uygun sulara salmaktadır. Sıcaklığı yazın 12 dereceyi geçen sularda yaşayamaz. Yabancı kaynaklarda rainbow trout, radujnıy farel, forelle, steelhaed (göllerde yaşayan türü) gibi isimlerle geçer. Bunlar da tatlı ve tuzlu sularda yaşarlar. Bazıları göç edip tuzlu sulara çıkarken bazıları çıkmaz. Diğer alabalık türlerinin karakteristik tüm özelliklerini taşır. Bu nedenle fazla uzun bahsetmeyeceğim. Renkleri daha zengindir. Dere veya nehirlerde akıntılı yerlerde ürerler. Dereyle bağlantısı olmayan göllerde tutulan balıklar yumurtalarını dökmez. Ekim, şubat ayları arasında yumurta dökerler. Akıntı altında dişi ve erkek dibi birlikte kazarak yuvayı hazırlar, daha sonra çift vücutlarını bükerek dişi yumurta dökerken erkek de yumurtaları döller. İkinci bir erkek balık da çoğu zaman bu işleme katılır. Dişi yuvayı kapatarak akıntıya karşı yüzer yeni yeniden bir yuva hazırlanır. Bu işlem dişi tüm yumurtalarını dökene kadar sürer. Bir dişi bir sezonda yaşına bağlı olarak 700 ila 4000 arası yumurta bırakabilir. Yumurta dökümünden sonra balıklar önemli miktarda kilo kaybederler. Erkekler 2 dişiler 3 yaşlarında cinsel olgunluğa erişirler.Tanıtıcı resimlerden üstteki ve alltaki resimde altta görünen balık erkek. Bunu alt çenelerinden anlıyoruz. Ömürleri 11 yıl kadar tahmin edilmektedir. Eti lezzetlidir, ekonomik değeri çok yüksektir. 120 cm. boy ve 24 kilo olanları yakalanmıştır. Avlanmaları alabalık ile karşılaştırıldığında daha kolay oltaya vururlar. Onlardan farkı daha sert ve hızlı akıntılarda yaşamayı sevmeleridir. Bununla birlikte aynı takımlarla bu balığıda yakalamak mümkündür.

NERELERDE BULUNUR

Hep bahsettik alabalık için önce temiz, soğuk, bol oksijenli ve yaşam alanlarından uzak, dibi çamurlu olmayan taşlık veya kayalık dere ve derelerle beslenen gölleri bulmak gerek. Ondan sonra alabalık bu suların her yerinde olabilir. Derelerde daha çok dik inen kıyılarda ağaç kökleri ve kayalar arasında saklanır, yem bekler. Önüne gelecek yemlere saldırarak yer. Gece gündüz yemlenir. Gece yakalananları daha iridir. Sezon başında oldukça aktiftir bolca gezer hızlı akıntı altlarında veya derin diplerde bulunur. Havalar ısındıkça daha derinlere çekilir. Su dışında kalan kayaların etrafı ve akıntı altı tarafları yem bekleyen alabalıkların bulunabileceği yerlerdendir. Kuvvetli yağmurlardan sonra alabalıklar büyük bir açlıkla yemlenmeye başlarlar. Yağmurda böcekleri bulamayan ve beslenemeyen alalar, yağmur ile yükselen ve kararan (bulanan değil dikkat) sularda av aramaya başlarlar. Büyük balıklar dahi saklandıkları yerlerden çıkarak sığlıklara sokularak yemlenirler. Derinleşen dip yamaçları, akıntı altları alabalılğın bu dönemde bolca bulunabileceği yerler olabilir. Yalnız alabalık avınnda dağlardaki veya dağ eteklerindeki derelerin kenarında yağmurla oluşacak ani su yükselmeleri ve taşkınlara karşı tedbirli olmakta yarar vardır. Dibi çamurlu bulanık sularda alabalık avlamaya girişmek zaman kaybı olacaktır. Herkesin gidip yollarını aşındırdığı yerlerde alabalık yakalamak sadece şanstır; daha uzak, tenha, zor ulaşımı ile pek çok kimsenin gitmek istemeyeceği yerleri seçin.

AVLAYALIM

Yaşadığı yerler itibarı ile alabalık avı daha av yerine gidene kadar amatöre çeşitli maceralar yaşatır. Nice engelleri aşmak gerekir. Suların içinde, dikenli çalıların arkasından, karlara gömülerek atılan oltalara yakalanan alabalığın mücadelesi amatöre analatılamaz zevk ve heyecen yaşatır. Amatör balıkçılık zaten içinde denizcilik, mücadelecilik, sabır, kampçılık, alpinistlik, sportmenlik taşıyan bir uğraştır. Ama alabalık avcısı dağları aşarak, vadileri, suları geçerek bu mücadelenin doruğuna ulaşır.

Avlanma yöntemlerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.

1. Yapay yemlerle Avcılık

a. Atıp çekme

b. Fly (yapay sinek) avcılığı

a. Atıp Çekme

Alabalık avı söz konu olduğunda diğer balık avlarından fazla ustalık gerekir. Alabalık suyun dışını gayet iyi görür, ayrıca temel besin kaynağı olarak etrafta uçuşan böcek ve haşerelerle beslendiği için suyun dışında olan bitenleri de takip eder. Böyle olunca atış anında görüntü vermemek, sessiz olmak en önemli taktikler olarak ortaya çıkar. Atıp çekmede kullanılacak yapay yemler döner kaşıklar, sabit kaşıklar, yumuşak plastikten balıklar veya tvisterler, minik yapay balıklar olabilir. Ufak boyda sasiler de derelerde iyi sonuç verebilir. Dere ve göllerde yine de en etkili araç kesinlikle döner kaşıklardır. Sabit kaşıklar ve yapay balıklar daha çok denizde ve büyük göllerde alabalık avlarında etkilidir, bu yöntem yurdumuza pek uygun değildir. Yumuşak plastiklerle yani sasi (tvister) ve plastik balıklarla ben göllerde alabalık yakaladım, yine de daha çok döner kaşık kullanmayı tercih ederim.

Yandaki kaşıkların hepsini (1 numara veya 4 gr civarında olanlarını) alabalık avında deneyebilirsiniz en etkili olanı denemelerle bulacaksınız. Bir durumda gayet etkili ve verimli olan kaşık başka bir gün veya başka şartlarda sonuç vermeyebilir. Tabii tüm kaşıklar bununla da sınırlı değil, Mepps black furry de en eski ve klasik alabalık kaşıklarındandır. Genel tavsiyeler olarak sezon başında küçük kaşıklar kullanmakta yarar vardır. Mesela Mepps kaşıkların 1 numarası boyunda olanları. Derin koyu sularda daha parlak benekleri olan kaşıkları, daha açık renkli sularda bakır veya bronz renkli kaşıkları deneyin. Yazları daha derinleri, sert akıntı altında kalan kayaların etrafını özellikle arkasını deneyin. Yazları en iyi saatler sabah güneşin doğuşunu takip eden birkaç saattir.

Derelerde yüzünüz akıntıya karşı dönük dururken önünüzde alabalık varsa kuyruğu size dönüktür; yani onlar da yüzleri akıntıya dönük av beklerler. Kaşık atıp çekmeyi bu şekilde yapmak gerekir, akıntıya karşı atılan kaşık akıntı ile birlikte çekilirken alabalığın avını yakalamaya alışık olduğu şekilde önüne gelecektir. Özellikle büyük alabalıklar akıntıya karşı çekilen yeme nadiren vururlar genelde de vurmazlar. Bu davranış yurdumuz sularında bulunan alabalık ve gökkuşağı alabalıkların karakteristik davranışlarıdır. Onlar akıntı ile sürüklenip önlerine gelen yemleri yemeye alıştıklarından, kaşık da bu alışkanlıklarına uygun atılmalıdır. Özellikle akıntıyı kesen kayaların akıntı altı taraflarında yem bekleyen alabalıklara nasıl kaşık atılması gerektiği şematik olarak yandaki resimdeki gibidir. Buna göre su içindeki kayanın akıntı üzerine doğru doğru atılan kaşık çekilirken kayanın akıntı altı tarafında bekleyen alabalıkların önünden geçecek ve oltaya vurmalarını sağlayacaktır. Hiçbir zaman yem bekleyen balıkların doğrudan üzerine atış yapmayın; balıkları korkutup kaçırırsınız.

Gelelim alabalık avında kullanılacak takıma. Alabalık takımı hafif veya çok hafif sınıftan olmalıdır. Genelde 2 – 15 gr. veya 5 – 25 gr., hatta bazen 1-7 gr., atma kapasiteli; 1,9 ile 2,4 metre arasıdır. Derelerde alabalık avında en etkili kaşığın 1 numara Mepps olduÄŸu, bununda 4 – 4,5 gr. civarında olduÄŸu düşünülürse neden hafif sınıf kamış gerektiÄŸi ortaya çıkar. Orta veya ağır sınıf kamışları kullanarak (mesela 20 – 60 gr. testli) o kadar hafif kaşıkları uzun mesafeye isabetli atmak hemen hemen imkansızdır. Makina 025 misinadan 100 metre alabilecek kapasitede olmalı; misina da 025′i geçmemelidir. Hatta 012 veya 014 fusion örgü ipleri tavsiye ederim. Makinanın 1:5,2 veya daha yüksek turlu olmasında yarar vardır. Akıntı ile çekilen kaşığın, akıntıdan geride kalmadan dönüşünü sürdürerek düzgün gelmesi için bu gereklidir; elimizde seri makina yoksa sarma kolunu akıntıya göre seri ÅŸekilde çevirmek iÅŸi size düşecektir. Ben 5 – 25 gr. testli, 1,90 boyunda kamış ve 012 Berkeley fusion örgü olta ipi kullanıyorum. Aslında 2,10 boyunda kamış almak istemiÅŸtim ama bulamayınca 1,90 aldım. Böyle bir takımla bana denk düşmedi ama 7 kiloluk alaların yakalandığını gördüm. Alabalığın doÄŸal yaÅŸama ortamında derelerin etrafı genelde oldukça sık bitki örtüsü ile kaplı olduÄŸundan uzun kamışlar atış zorluÄŸu getirirken, kısa kamışlar çok daha rahat kullanılır.

Göllerde avlanmak olunca bazı farklılıklar ortaya çıkar. Havaların ısınması ile göl sularının ısınan üst tabakaları alabalıkların derine inmelerine neden olur. Derindeki balığın bulunması ve avlanması da oldukça zordur. Bulduk diyelim hangi yeme daha iyi vurduÄŸunu tespit etmek için denemeler yapmak gerekir. Derinlik de söz konusu olunca derelerde kullanılandan daha büyük daha ağır sahte yemler kullanılır. Sasi, sabit ve döner kaşıklarla, ufak yapay balıklar iyi sonuç verebilir. Göllerde kıyıdan avlanmalar pek verimli olmaz. Bu yöntem kullanılacaksa orta klass (10 – 30 gr) ve uzun kamışlar ( 3 – 3.3 m.) tercih edilmelidir. Makina normal devirli ve misina 025 olabilir. Daha verimli olacak yol ise sandaldan avlanmaktır. Baharla birlikte ısınmaya baÅŸlayan göllere serin sular taşıyan ve kısa süre sonra alabalıkların yumurta dökmeye gireceÄŸi derelerin aÄŸzı da iyi alabalık barındırır.

Denizalası avlarında hem balık daha iri hem de ÅŸartlar daha ağır olduÄŸundan orta sınıf kamışlar mesela 10 – 30 gr. testli 2,7 veya 3 metre boya kadar kullanılabilir. Ayrıca zaten deniz avında kullanılan kaşıklar da daha iri ve ağırdır. Misina yine de 025 olsa yeter. Ä°ri balıklarla karşılaÅŸma ihtimali varsa 027 veya 030 üst sınır olabilir.

b. Fly (yapay sinek) avcılığı

Bu yöntem alabalık avlama yöntemi olarak deÄŸilde “alabalık avlama sanatı” olarak adlandırılsa daha doÄŸrudur. Gerçekten yapay yemlerin yapılışı, atış, balığı çekme sırasında, yaratıcılık, her iki elin uyumu, vücudun dengelenmesi, isabetli atışlar seyredene sanatsal bir görüntü sunar. Gerçekten de zor, zor olduÄŸu kadar da zevkli bir yöntemdir. Bu yöntemi kullanıp, balık da yakalayan amatör, fly avcılığının tutkunu olacaktır.

Türkiye’ de pek kullanılmayan ama dünyada alabalık deyince ilk akla gelen yöntem budur. BildiÄŸimiz klasik avlanmalardan oldukça farklı malzeme, teknik bilgi ve beceri gerektirir. Avrupa ve Amerika’ da fly fishing kurslarında saat ücreti 75 – 100 dolar arasında fly ile avlanma teknikleri dersi verilmektedir. Bu yönteme öncelikle malzemeyi tanımakla baÅŸlayalım.

Fly

Fly kelimesi Türkçe’ ye sinek olarak çevrilebilse de aslında burada tam olarak sadece sineÄŸi temsil etmez. Çevredeki suda yaÅŸayan böcekler, uçucu böcek, sinek, larva yumurta ve haÅŸerelerle beslenen alabalık için kullanıldığına göre fly denince geniÅŸ bir böcek topluluÄŸu, larvalar ve yumurtalar düşünülmelidir. Bundan sonra sadece fly olarak bahsedeceÄŸim. Fly neredeyse ağırlıksızdır. Genelde alabalık için tekli, bazen de çiftli veya özel amaçlar ve farklı balıklar için üçlü iÄŸne üzerine sarılan tüy, iplik, orlon gibi malzemelerden yapılır ve genelde iÄŸnenin numarası ile anılır. Amacı alabalığın normalde beslendiÄŸi böcek ve larvaları taklit etmektir. Burada önemli bir konu ortaya çıkıyor; avlanılan bölgedeki böceklerin cinsleri. Flyların ÅŸekli genelde o bölgede yaÅŸayan böcek ve larvalara benzemeli, boyutları da buna uygun olmalıdır, Bu da dikkatli bir gözlem, farklı tipte fly bulundurmak, denemeler ve tabii sabır gerektirir; bu iÅŸte baÅŸarı o kadar kolay deÄŸildir.

Kuru (Dry) ve ıslak (wet) olarak iki ana gruba ayrılır. Kuru tipler atıldığında su yüzünde kalan, batmayan. su dışında, hemen üzerinde yaÅŸayan veya suya düşen böcekleri taklit eder. Mevsime göre renk ve boyut farklılıkları gösterirler. Bu geniÅŸ taklit sahası kuru flyların oldukça faklı iÄŸne boyları üzerinde kullanılmalarına olanak saÄŸlar. Kullanım sırasında ıslanarak batar hale gelebilir. Bunu önlemek için silikonlu parafinli özel spreyler veya kremlerle su tutmaz hale getirilir, bu onların aynı zamanda yüzmesini de saÄŸlar. Silikon uygulaması kuru iken veya suyu sıkılarak yapılmalıdır. Islak tipler ise atıldıktan sonra batan flylardır. Bunlar su içindeki larvaları, suya düşen böcekleri temsil eder. Bu nedenle de oldukça dar bir taklit sahası vardır; kullanılacak iÄŸne boyu 6-18 arası deÄŸiÅŸir. Her iki tipin de örnekleri yanda vardır. Bunlardan baÅŸka popper denen su üzerinde su sıçratarak balığın ilgisine çekecek kuru, fare gibi daha iri hayvanları taklit eden yaÅŸ flylar da vardır, bunlar da taklit ettikleri hayvana oranla 6-2/0 iÄŸne boyutlarına kadar çıkarlar; tabii yakalanması planlanan balık da ona göre iridir. Streamer denen yaÅŸ flylar grubundan olan flylar da küçük yem balıkları taklit ederler. Yapı olarak büyük sayılırlar ve daha çok 1/0 iÄŸne boyundan baÅŸlarlar, daha küçük balıkları hedefleyen ve daha küçük iÄŸne ile yapılanlar olsa da genel olarak büyüktürler demek doÄŸru olur. Bu tip flylar özellikle somon gibi büyük alabalık avında, turna, levrek gibi diÄŸer yırtıcı tatlısu balıklarının avında ve denizde kullanılır. Tatlı sularda, göllerde derelerde, denizde kullanılacak flylar farklılık gösterirler. kısaca bu iÅŸ uzun araÅŸtırma ve bilgi iÅŸidir. Ayrıca her flyın bir de ismi vardır. yandaki resimlerde isimler görülmektedir. tabii bu ismler standart deÄŸildir flyı yapanın verebileceÄŸi isimler olabileceÄŸi gibi taklit ettiÄŸi hayvanın ismi de olabilir. Flylar özel olarak satılan içi yumuÅŸak malzeme ile kaplı ve iÄŸnenin saplanarak muhafaza edilebileceÄŸi, cepte taşınabilecek boyutta “fly box” denilen kutularda muhafaza edilirler. Bunların bazıları tek, bazıları çift taraflı, bazıları da fotoÄŸraf albumu gibi ceplidir.

Flylar hazır olarak alınabileceği gibi kendiniz de yapabilirsiniz. Bunun için epeyce donanım ve malzemeye ihtiyacınız olacaktır. Bu donanım ve malzeme hazır olarak satılmaktadır. Tabii bu malzemeyi alıp masaya oturup fly yapmaya başlayamazsınız. Yukarıda anlatıldığı gibi avlanacağınız bölgedeki alabalıkların yemlenme alışkanlıklarını tespit etmeniz veya bilen birinden bilgi edinmeniz gerekecektir. Bu işe başlayıp yaptığınız flylar ile bir de balık yakalarsanız o zaman vazgeçemeyeceğiniz bir uğraş bulmuş olacaksınız. İşe biraz da yaratıcılık katarak kendi desenlerinizi yaratacak, belki daha önce hiç denenmemiş ama rekor balıklar yakalayan flylar üreteceksiniz.

Fly genelde alabalık avı ile birlikte anılmakla birlikte tatlı su levreği, sudak ve son zamanlarda turna gibi balıkların avında da kullanılmaya başlanmıştır. Bence turna, sudak gibi daha çok su içindeki doğal yemlerle beslenmeye alışmış yırtıcı balıkların avında fly ile sonuç almak rastgeledir; yine de özellikle turna avında fly takımı kullanılması gittikçe yaygınlaşmaktadır. Tabii her balık için kullanılan fly ve olta takımı farklıdır. Mesela turna ve sudak için batan (ıslak), boyut olarak daha iri flylar kullanılmaktadır.

Fly Olta Ä°pleri

Her ÅŸey gibi fly olta ipleri de bildiÄŸimiz olta iplerine göre farklıdırlar. tarihleri bugünkü klasik olta ipleri ile aynıdır yani at kuyruÄŸundan örme ile baÅŸlarlar. Günümüzde modern olta ipleri örgü teknolojsi ile üretilmiÅŸ çekirdek ve üzerindeki kaplamadan oluÅŸur. Bazen çekirdeÄŸi dacron veya fiberglass malzemeler de oluÅŸturur. Ãœst kaplama fly ipine esneklik ve ağırlık kazandırarak atışın yapılmasını saÄŸlar. Åžekilleri farklılık gösterir, bu farklılık atış mesafesini etkiler. Temelde 4 farklı ÅŸekli vardır. Düz (Level), L harfi ile karakterize edilir ipin kesiti bütün boyda sabittir, kısa mesafeli atışlara uygundur. Ä°ki ucu aynı (Double Tapper), DT harfleri ile gösterilir; iki uç aynı kalınlıkta orta kısmı biraz daha kalınca olan fly ipleridir orta mesafe atışlarına uygundur. Acemiler ve yeni baÅŸlayanlarca en uygun iptir; ömrü de diÄŸerlerinden uzundur çünkü kullanılan taraf aşınırsa ip ters çevrilerek makara tarafı olta tarafı olarak kullanılır. Önü ağırlaÅŸtırılmış (Weight-Forward) tiplerde sadece bedenin baÄŸlandığı ön tarafta kesit hafifçe büyütülmüş böylece ağırlaÅŸtırılmıştır; uzun mesafe atışlarına uygundur. WF tiplerin farklı dizaynları da vardır bu farklılıklar öndeki ağırlaÅŸtırılmış kısımın uzunluÄŸu ile ilgilidir. En alttaki uzun atış amaçlı, “atış kafalı” (shoting head), SH ile gösterilen iplerde hemen hemen 4 metrelik ağırlıklı kısmı 6 metrelik daha ince kısım takip eder: Ä°nce kısımın ucunda ufak bir halka vardır buraya da ilave monofilament veya ince örgü olta ipi baÄŸlanarak maksimum atış mesafesi elde edilir. Ağırlıkları da farklıdır. Ağırlık kodları 1 den 15 e kadar sıralanır. Buna göre ipin çapı da belirlenir tabii 1 – 8 arası kodlu ağırlıklar genelde tüm tatlı su avlarına yeterlidir; 7 – 15 arası kodlar da deniz de ve çok iri balıklarda kullanıır. Alabalık avında en çok kullanılan ağırlıklar 5 – 8 arasıdır; 6 en yaygın olanıdır. Ben 8 kullanıyorum çünkü fly kamışım 7 – 8 ağırlıklı iplere göre ve ipin kamışla uyum saÄŸlaması baÅŸarılı atışın ilk ÅŸartıdır. Bunlardan baÅŸka yüzen (floating; F) ve batan (sinking; S) olarak da sınıflanırlar. Yüzenler açık fosforlu renklerde olur balıkçının ipi görmesine yardım eder; batanlar koyu renklidir balığın ipi görmemesi amaçlanır. Batanlar kendi içlerinde ağır batan, hızlı batan ve çok hızlı batan olarak sınıflanırlar. Bir de sadece uç kısmı batan tipler (F/S) vardır bunların uçtaki yaklaşık 3 – 10 metrelik kısmı batar geri kalan kısmı yüzer. Åžimdi bu kodlamayı biliyoruz o zaman alacağımız ipi tanıyalım. DT6F bize iki ucu aynı, 6 ağırlıklı, yüzen fly olta ipini anlatır. Ağırlık olarak fly ipinin ilk 10 metresi standartlarda belirtilir; bir örnek vereceksek WF6F ipin ilk 10 metresi yaklaşık 10 gr kadar gelir. Ana konumuz bu olmadığından standartlara fazla girmiyorum. Bu kodlama ve standartlar AFTMA (American Fishing Tackle Manufacturers Association) tarafından yayınlanmıştır ve tüm dünyada kullanılmaktadır.

Fly iplerinin boyları genelde olta ipinin ÅŸekline baÄŸlı olarak deÄŸiÅŸmekle beraber genelde 25 – 30 metrelik boylarda satılırlar. Bu boylarına raÄŸmen fiatları çok yüksektir. Zaten makaraya da öyle yüzlerce metre sarılmalarına gerek yoktur. Makaraya önce alt ip (backing) sarılır buna fly ipi eklenir böylece makaranın üst kenardan bir kaç mm altına kadar sarım yapılması saÄŸlanmalıdır. Toplam ip az olursa atış ve sarma da problemler yaÅŸarsınız. Ayrıca iri bir balık yakalandığında gerekebilecek kaloma için yeteri kadar da yedeÄŸiniz olacaktır. Alt ip olarak monofilament olta ipleri kullanılabilir; daha iyisi dakron veya örme olta ipi kullanmaktır. 7 ağırlıklı fly ipine kadar 10 kg. kopma testli monofilament daha ağır fly iplerinde 15 – 20 kg. kopma testli monofilament kullanılır. Genel kural fly ipinin kopma deÄŸerinin alt ipin kopma deÄŸerinden az olmamasıdır. Fly ipinin ucuna beden baÄŸlanır. Bedenler düz ve ÅŸekilli olmak üzere ikiye ayrılır. Düz bedenler normal monofilament olta ipinden yapılabilir ancak bu tür takımlar alabalık avında pek baÅŸarılı deÄŸildir; yine de ilk baÅŸta çok fazla masrafa girmemek için bu ÅŸekilde baÅŸlanabilir. Atış sırasında yapılan savurma hareketlerinden ortaya çıkan enerjinin maksimum ÅŸekilde flya aktarılması ve flyın mümkün olacak en doÄŸal ÅŸekilde görünmesi bedenin iÅŸidir; bu amaçlarla düz beden yerine çoÄŸunlukla ÅŸekillendirilmiÅŸ bedenler kullanılır. Bu bedenlerin farklı bölgelerinde kalınlıkları farklıdır; mesela en kalın ve ağır yeri fly ipine baÄŸlandığı kısımdır. Beden uzunluÄŸu 2,5 – 3 metre civarındadır, ustalar 4,5 metreya kadar beden kullansalar da bu nadirdir. Beden uzunluÄŸu uç bedeni de kapsar. Uç bedeni, bedenin uzantısı olabileceÄŸi gibi, bedene baÄŸlanacak bir monofilament de olabilir. Kalınlığı 020, boyu 50 – 80 cm arası olabilir. Bunun ucuna da fly baÄŸlanır.

Fly Makaraları

Fly avında kullanılan makaralar da normal takımlarda kullandıklarımızdan farklıdır. Seçiminde ne tür fly ipi kullandığınız, fly kamışınızın nasıl olduğu gözönüne alınmalıdır. Makarayı alırken mutlaka ne tür takımız olduğu ve ne tür fly ipi ile kullanacağınızı kararlaştırın. Fly makaralarının üzerinde ne ağırlık için uygun oldukları yazar. Ağır ipler için kullanılacak makaralar büyük olurken hafif fly ipleri ile kullanılacak olanları daha küçüktür. Yani tüm takım birbiri ile tam bir uyum içinde olmalıdır. sarma teli yoktur. sarma kolu çevrildiğinde fly ipi doğrudan makaranın göbek miline sarılır. Bu neden le yukarıda anlatıldığı gibi eğer fly ipi ve alt ip az olursa daha hızlı sarma ve daha fazla sarma turu yapılması gerekir. Doğrusu üst kenardan birkaç milimetre alta kadar sarmaktır.

Alabalık tipi, somon tipi, tuzlu su tipi gibi kullanıldıkları farklı yerler ve amaçlara göre farklı isim alırlar. Sarma işlemi genelde 1:1 dir; yani sarma kolunun bir turunda makara da bir tur dönerek olta ipini sarar. Bazı modelleri ise 2:1 devirlidir; yani sarma kolunun bir turunda makara iki tur döner. Bu tipler daha pahalıdır ve pek geniş uygulama alanı yoktur. Sert akıntılarda veya büyük balık avlarında fazlaca boşalan ipin seri bir şekilde sarılmasına yardımcı olur ki, Türkiye sularında pek kullanılmasına gerek olacak yer yoktur. Pek piyasada görülmeyen otomatik modelleri olsa da bunlar daha çok küçük balık avlarında kullanılır.

Fren sistemleri de farklıdır çoğu modelde sabitlenmezler, balığın yüklenip olta ipi alması esnasında cır cır tertibatı ile balığı yorar; aynı zamanda cır cır tertibatı çıkardığı sesle de balığın ne zaman yüklendiğini, kaloma alıp almaya devam etmediğini de amatöre bildirir . Ağır modellerde makara sabitlenir balığın olta ipi alması kontrollu olur.

Fly Kamışları

Yapı itibari ile bunlar da diğer kamışlardan farklıdırlar. Yukarıda anlatılan fly takımının diğer elemanları ile tam uyum içinde olmalıdır. Yani kullanılan ipin ağırlığı, makara , beden ve kamış en iyi atışı yapabilecek şekilde dengelenmelidir. Fly kamışlarında savurma hareketi ile atışın rahatlıkla yapılabilmesi için makara kamışın en alına, ele tutma yerinin altına montelidir. El tutma yeri genelde mantardan olur ve muhtelif şekilleri vardır. Hafif olmaları şart olduğundan günümüzde modern ve kaliteli fly kamışları karbon esaslı malzemeden üretilmektedir. Ucuz ve daha düşük kaliteli olanlar ise fiberglas malzemeden yapılır. Fly kamışlarının da diğer kamışlar gibi, hızlı, orta ve yavaş refleks sınıfları vardır.

Fly kamışları atışa en önemli rolü oynadığından ipi yönlendirici halkalar önem kazanır. Pek çok fly kamışında sadece en alt kılavuz halka bildiğimiz türdendei, bazı kamışlarda bu sayı üçe kadar çıkarken bazılarında tamamı halka şeklinde olabilir. Ama iyi marka kaliteli kamışlarda sadece en alttaki yönlendirici kılavuz halka en az sürtünmeye neden olacak şekilde büyükçe dizayn edilirken diğer halkalar yılan kıvrımlı kılavuzlar olarak monte edilirler. Yılan kıvrımlı kılavuzların (snake guide) kullanım sırasında ipe sürtünmeleri ve atış mesafesine kötü etkileri neredeyse yok gibidir. Yanda bazı muhtelif fly kamışı kılavuz halkaları dizilme şeklilleri görülmektedir.

Artık malzemeyi tanıyoruz sıra geldi fly ile avlanmaya, ama bu iş o kadar kolay değil. Hadi takımı doğru ve dengeli kurduk desek bile, atış, flyı balığı kandıracak şekilde çekebilmek ve yakalanan balığın çekilmesi ustalık ve beceri gerektir.

Fly Takımını Kullanma

Alabalığın yaşadığı doğal ortamlarda genellikle derelere yanaşmak ve başarılı atışlar yapmak oldukça zordur. Amatör zaten zor olan fly atışı için çeşitli yollar bulmalı, açık arazide sık sık değişik şartlara göre denemeler yapmalıdır. Bu da zaman gerektirdiğinden fly takımı elinize alır almaz başarı beklemeyin. Sabır balıkçının en önemli yeteneğidir. Pek çok farklı atış yöntemi olmakla beraber ne yazık ki burada hepsini anlatmak mümkün değil. Bunu yapsam da denemeden veya uygulamasını görmeden başarmanız çok zor. Ben burada iki temel tip atışı izah etmeye çalışacağım bundan sonrası size kalmış.

Fly takımı yanda görüldüğü gibi tutulur. Baş parmağınızı tutma yerine sarmayın ve çok sıkı tutmayın bu çabuk yorulmanıza neden olur. Üstteki resimin 1 numaralı çizimi doğru tutuşu gösteriyor. Kamışı tutan el atışı yapan eldir, diğer el yardımcıdır. Bu elle fly geri çekilir balığa yemin hareket ettiği hissi verilir. Bu işte kamış ucu hafifçe yqardımcvı olabilir ama makara kesinlikle kullanılmaz. Yardımcı el ayrıca olta ipini işaret ve orta parmaklar arasında sıkıştırarak gerekirse kaloma almaya çalışan balığa karşı frenleme de yapar. (Üstteki resimde 2 numaralı çizim)

Atış öncesi hazırlık olarak atılacak mesafeye uygun miktarda ip yardımcı elle makaradan sağılarak açılır, bu esnada cır cır tertibatını açmanız da yarar vardır. Bu kısma geri dönmek üzere atışı yaptığımızı kabul edelim. Fly suya düştüktek sonra yardımcı elle fly ipi yavaÅŸ yavaÅŸ geri çekilir; bu ÅŸekilde flya bir hareket verilmiÅŸ olur. her çekiÅŸten sonra atış elinin iÅŸaret ve orta parmakları ile ip sabitlenir. Geri çekilen fly ipi yere, teknenin içine veya suda iseniz suya serilir. Yalnız bu iÅŸlem yere serilen ipin karışmasına neden olabilir; hele bu arada iri bir balık vurup kaloma almak isterse karışık olta ipi nedeniyle balığı kaçırabilirsiniz. Bunu önlenek için bazen olta ipi yanda görüldüğü gibi 8 ÅŸeklinde ele sarılır buna “8 sarma” denir. Yalnız bu yöntemi iri balıklarla karşılaÅŸma ihtimali olan yerlerde ihtiyatla kullanmak gerekir. Sebebine gelince; balık vurduÄŸunda tasmalanıp iÄŸneye oturtulduktan sonra olta ipi çok fazla geri çekilmemiÅŸse veya balık ufaksa yardımcı elle ip çekilerek balık alınır. Balık iriyse veya henüz fazla geri sarılmamışsa atış eli ipi frenleyip gerekirse kaloma verirken yardımcı el süratle fazla olta ipini makaraya sarar ve balığın kullanılmasına makara yardımı ile devam edilir. Ä°ri balıkları yardımcı elle idare etmek zor olur.

Buraya kadar atışı yapmadan oltayı topladık hadi bakalım atış nasıl yapılacakmış.

Su kıyısındaki şartlara göre pek çok değişik atış şekli uygulanabilir ama hepsinde genel kural aynıdır, yeteri kadar fly ipini serbestçe açmak yardımcı elle bedene kadar serbestçe geri toplamak, sonra atış eli ile kamışla savurma hareketleri yaparak takıma enerji kazandırmak, her ileri savurmada bir miktar olta ipinin alınmasını sağlamak ve son ileri savurmada takımın tamamını bırakmak. İşte attık ama uygulamada bu iş o kadar kolay değil tabii.

(Sn. Bilgehan Sarp beyin sitesinden derlenmiÅŸtir)

Popularity: 7% [?]