..AVmarketi.net..

60-70 santimetre bazen de 1 metre uzunluÄŸu varan zargana, ortalama 18 yıl yaÅŸar. Hamsi, çaça, çamuka ve kıraça gibi küçük balıklarla besinlenir. Ilıman denizlerimizin yerli balıklarındandır. Kılıç balığı baÅŸlıca düÅŸmanıdır. Yapısıyla gayet çevik ve süratli bir balıktır. Kendini korumak için su yüzeyine sıçrayarak da yüzebilir. Eti yönünden deÄŸerlidir. Ä°lkbahardan sonbahara kadar üreme sürecinde 30-50 bin yumurta verir.  

Belonidae ailesindendir. Zargana, ince uzun  yuvarlak gövdesi, çevik, atletik yapısı ve yakalandığında direnmesi ile amatör balıkçılar tarafından zevkle avlanır. Türkçe’de adı zarganadır. Yabancı kaynaklarda garfish (Ä°ng., ABD), garpike (Ä°ng.), aguglia (Fra., Ä°tl.), alpabarda (Ä°sp.), sargan (Rus.), Zárgana (Yun.) gibi isimlerle bulunur. Genellikle ılıman denizlerde yaÅŸar. DoÄŸu Atlantik, buz denizinin güney kesimlerinden kanarya adalarına uzanan bölgede, Akdeniz, Ege, Marmara ve Karadeniz’de bulunur. Ä°nce uzun sillindirik bir yapısı vardır. Sırtı lacivert renktedir, yanlara doÄŸru açılarak yeÅŸillenir, bazen yeÅŸil renk sırtına da hakimdir, kısmen yanları ve karnı gümüÅŸi beyazdır. Küçük pulları vücuduna iyi intibak etmemiÅŸtir; balık ele alındığında pullar dökülür ve ele yapışır. Sırt ve anüs yüzgeci uzun gövdesinin gerisinde kuyruÄŸa yakındır. Kafası vücuduna uygun iriliktedir. Gözleri iridir. Çeneleri gaga gibi uzamıştır. Çenelerinde çok sayıda geniÅŸ sayılacak aralıklarla yerleÅŸmiÅŸ sivri diÅŸler vardır. Bu diÅŸler ile takım kesemez avı yapılırken özel tedbir olmaya gerek yoktur. Üst çene alt çeneye göre daha kısadır.

BaÅŸlıca gıdası küçük balıklardır. Hamsi, çaça, gümüÅŸ, kıraça gibi balıkları yerken bir çenesindeki keskin diÅŸlerle bir ısırışta ikiye bölebilir. Serbest dalış yaparken zargananın gümüÅŸ sürülerine saldırıp yerken bu ÅŸekilde ikiye bölmeler gözledim. Gerek yemini takip ederken gerekse de korunmak için kaçarken su yüzüne sıçrar. Sıçrayan zarganalar etrafta akya, sinarit, lüfer gibi balıkların habercisi olabilir. Kılıç balığı zarganayı kolaylıkla avlayabildiÄŸinden en büyük düÅŸmanıdır. Kılıç balığı üst çenesi (kılıcı) ile yaylanıp zarganaya vururarak bel kemiÄŸini kırar ve yer. Zargana oltaya yakalandığında da su üstüne sıçrayarak güzel görüntüler yaratır, su içinde kıvrılarak kuvvetle direnç gösterir. Avcılığı oldukça zevklidir. Geçici balıklardandır, bir bölgede  sabit kalmaz, göç ederler.

Üremeleri ortam sıcaklığına göre farklı denizlerde farklı zamanlara denk gelir. Güney Akdeniz’de Åžubat ayıında baÅŸlayan yumurtlama Haziran’a kadar devam ederken Karadeniz’de ve Akdeniz’in bazı kesimlerinde Nisan ayında baÅŸlar ve Eylül’e kadar devam edebilir. DiÅŸiler 30,000 – 50,000 arası yumurta dökerler. Yumurtalar saydam, yapışkan ve sudan ağır olduÄŸundan dipte kalır veya yüzen parçacıklara yapışır. Kuluçka süresi Akdeniz ve karadeniz’de 35 gün olarak gözlenmiÅŸtir. Üç yaşından sonra cinsel olgunluÄŸa eriÅŸirler. Bir yaşına gelen zargana yaklaşık 30 santim boyundadır. Ortalama ömürleri 18 yıl sanılmaktadır; en fazla 90 santim ve 1,3 kilo ağırlığa eriÅŸirler. Sularımızda yakalananlar genellikle 40 – 60 santim boyunda 200 – 300 gram ağırlığındadır. Zargana kıyı avcılığında lüfer, kofana, akya, sinarit, açık denizlerde kılıç avında yem olarak kullanılır.

Zargana’nın sularımızda yaÅŸayan iki farklı türü ve iki de alt türü vardır. Bunlar aÅŸağıdaki balıklardır.

Daha çok sahil ÅŸeridinde küçükbalıkların olduÄŸu yerlerde av verir. TaÅŸlık, kayalıkların kenarları, burun baÅŸları zargananın gezindiÄŸi yerlerdendir. Ä°skele ayakları ve etrafı, liman ve küçük koyların içlerinde bolca yakalanır. Büyük etobur balıkların korkusu ile derinlerde gezmez. Derinden suların yeÅŸilliÄŸini kaybedip karardığı yerler anlamı çıkartılmalıdır. Su yüzeyine yakın gezer ve yemlenir. Sürü halinde olabileceÄŸi gibi tek gezen yetiÅŸkinlere de sık  sık rastlanır.

Yaz boyunca avlanabilir, yine de sonbaharın baÅŸlaması ile yani Marmara ve Karadeniz’de AÄŸustos ayının ikinci yarısından itibaren Akdeniz’de de Eylül’ün ikinci yarısında daha verimli av vermeye baÅŸlar.

AVLAYALIM

Daha önce de belirttiÄŸim gibi avcılığı çok zevklidir. Gerek yemek, gerek yem olarak kullanmak için amatörler sık sık zargana peÅŸine düÅŸerler. Avcılığını iki grupta inceleyebiliriz.

   a. DoÄŸal yemlerle yapılan avcılık

       -Åžamandıralı takım

       -Sürütme

   b. Yapay yemlerle yapılan avcılık.

       -Ä°pek veya kaşık çekme

   a.

Zargana için kullanulacak yem kesinlikle akyem olacak balıklardan olacaktır. Genel olarak gümüÅŸ yavrusu bütün olarak kullanılırken kıraça, hamsi, çaça gibi balıkların, hatta baÅŸka bir zargananın beyaz kısımları sülük kesilir veya bu balıklardan alınan kuyruk altı yem olarak kullanılır.

     -Åžamandıralı takım

Ä°skele üstlerinden, kıyılardaki yar baÅŸlarından, kayalıkların üzerinden veya sandaldan uygulanan zevkli bir yöntemdir. Takım ince olduÄŸundan tercihen makinalı olarak düzenlenmelidir. Olta ipi 020 numaradır, Beden 015 misinadan yapılır. Zargana su yüzeyine yakın gezindiÄŸi ve yemlendiÄŸi için bedenin uzunluÄŸu 60 – 70 santimden fazla olmamalıdır. Ä°ÄŸne 10 veya 12 numara çapraz sinek iÄŸnedir. Yem olarak çok küçük balık kullanılıyorsa bütün olarak kafadan takılır. Daha büyük balıkların kuyruk altı iÄŸneye, iÄŸne bir defa anüsden saplanarak takılır, boÅŸta kalan ucu sarkıtılır. Sülük  kesilmiÅŸ akyemin parlak kısımları iÄŸneye takılırken iÄŸne önce iç taraftan saplanır, yem çevrilerek parlak taraftan tekrar saplanır, yem bir kera daha çevrilerek tekrar iç taraftan saplanır, boÅŸta kalan kısmı sarkıtılarak bırakılır. Ä°ÄŸne yeme 3 defa batırılmış olur ve iÄŸne ucu son durumda parlak tarafta kalmaktadır. Åžamandıra hava ve akıntıların durumuna uygun seçilmelidir. Ağır taşıma kapasiteli bir ÅŸamandıra gerekmez 3 – 5 gıram taşıma kapasiteli bir ÅŸamandıra yetecektir. Seçim hakkında bilgi ÅŸamandıralar sayfasında alınabilir. Ben eskiden ÅŸamandıra olarak ufak sünger toplar kullanırdım. Topun içinden ince galvaniz tel geçirip uçlarını halka yapar halkalardan birine beden birine oltayı baÄŸlardım. Ama bu durumda dengeleme olmadığından bazen ÅŸamandıra-top beden üstte kalacak ÅŸekilde düÅŸerdi. Yine de bu sistem uzun atış avantajı getirmektedir, baÅŸka balıkların avında da kullanılabilir. Kamış 1,90 – 2,40 boyunda tercihen 3 – 15, yoksa 5 – 25 gram testli, makina da küçük boy olmalıdır. Bedene kıstırma konulmaz, ÅŸamandırayı  dengelemek için ağırlık gerekiyorsa ÅŸamandıranınn alt antenine iliÅŸtirilebilir.   

Yemlenen takım avlanılacak bölgeye atılır. Serbest bedendeki yem ağır ağır ağır inerken balık vurabilir. Bir süre vuruÅŸ olmaz ise ÅŸamandıra kamış ile çekilerek yemin hareketlenmesi ile balığın kıskandırılması saÄŸlanır. Bu ÅŸekilde de vuruÅŸ olmuyorsa takımı toplayıp tekrar atmak gerekir. Bu atışlarda etraftaki zarganalar ÅŸamandıradan gelen şıpırtıları küçük balıkların sıçraması zannederek toplanabilirler. Takımı çekerkende dikkat etmek gerekir zargana çekilen takımın peÅŸinden gelip saldırabilir, balığın geldiÄŸi görülürse durmalı hemen vurmaz ise tekrak çekmeye devam etmelidir. Yakalanan balık kamış ile kaldırılarak alınır, avlanırken su içindeysek çekilen balığı sudan çıkarmadan elle yakalayarak emniyetli bir yere çekilmek gerekir. Zargana çok kıvrak olduÄŸundan elden kolaylıkla kurtulabilir.

    -Yemli Sürütme

Sandaldan yapılan bir avlanma yöntemidir. PeÅŸ peÅŸe baÄŸlanan iki 10 numara sinek iÄŸneye ÅŸekilde görüldüÄŸü gibi akyemin sülük kesilmis parçası parlak kısmı üste gelecek ÅŸekilde her iki iÄŸneye birer kere saplanır. Ä°ÄŸneler palalı ise ilk iÄŸne 020 misinaya baÄŸlanır. Pala yerine halkalı iÄŸne kullanılıyorsa olta ipinin ucuna baÄŸlanan ufak kopçalı bir fırdöndü doÄŸrudan ilk iÄŸnenin halkasına tutturulur. Takımda ağırlık kullanılmaz. Yemlenerek hazırlanan takım 2 – 3 km./saat hızla giden teknenin peÅŸinden 15 – 20 kulaç kadar salınarak zargananın bulunduÄŸu koylarda, burunbaÅŸlarında, iskeleler civarında gezilerek balık aranır. Bu takım için makina ve kamış kullanılması uygun olacaktır. Yukarıda belirtilen kamış ve makina aynen bu iÅŸte de kullanılır.

   b.

     -Ä°pek veya kaşık çekme

Zargana avında en yaygı kullanılan yöntemlerden biri ipek çekme veya ipek sürütme tabir edilen yöntemdir. Balık malzemesi satan dükkanlarda bolca satılan 8 santim vivarında boyda halka ÅŸeklindeki ham ipek (floÅŸ), 020 olta ipinin ucuna baÄŸlanan kopçalı fırdöndüye tutturularak aynen yemli sürütmede olduÄŸu gibi kullanılır. Ä°ÄŸne yoktur. Bu takımda da ağırlığa kullanılmaz. Su yüzeyine yakın gezen ve yemlenen zargana kırmızı, sarı veya turuncu renkteki floÅŸu kaçan ufak bir balık sanarak hırsla saldırır. Bu saldırı o kadar serttir ki yukarıda anlattığım gibi bazen saldırıya uÄŸrayan balık ikiye bölünür. Ama bu defa öyle olmayacaktır. FloÅŸ, hırsla ısıran zargananın iÄŸne gibi diÅŸleri öyle bir sarılır ki zargananın kurtulması neredeyse imkansızdır. hatta sandala alınan balığın aÄŸzındaki floÅŸu çıkarmak oldukça zor olacaktır. Birkaç balıktan sonra ÅŸekli bozulan tüylenen dibe doÄŸru toplanan floÅŸun deÄŸiÅŸtirilmesinde yarar vardır. Yoksa sık sık boÅŸa vuruÅŸlar alabilirsiniz.

Bu takımda floÅŸ yerine 00 veya 0 numara söÄŸüt yaprağı kaşık da kullanılabilir. Kaşık kullanılması durumunda Eylül, Ekim ve Kasım aylarında Marmara ve Ä°stanbul boÄŸazında bazen çinekop da çıkar. DiÄŸer bölgelerde de o sularda bulunan çinekop, uskumru gibi balıklar çıkabilir.

Bu ana avlanma ÅŸekillerinden baÅŸka zargana farklı yöntemlerle de yakalanabilir. Bunlar:

   Atıp çekme   : Zargana kıyılardan ve iskelelerden 0 veya 00 numara kaşık veya kuyruk altı ile yemlenmiÅŸ 10 numara iÄŸne ile atıp çekme yolu ile de yakalanır. Bu durumda olta ipi 020 kamış ve makine yukarıdaki gibidir.

   Çarpma   : Ucuna hafif bir ağırlık baÄŸlanmış 1 kulaç boyundaki bedene birer karış ara ile üçlü galvanizli iÄŸneler baÄŸlanıp iskelelerden atıp hızla çekilirse etraftaki zarganalar iÄŸnelere takılarak yakalanır. Bazen çıplak üçlü iÄŸne yerine çapari veya çaparide tüy yerine bir kaç uzun simli iplik baÄŸlanmış 10 köstekli beden atılıp yüzeye yakın çekilir. çekiÅŸ esnasında kamışın ucu zaman zaman süratle havaya kaldırılır; etrafta çaparinin peÅŸinde olan zargana varsa iÄŸnelere takılarak yakalanır. Her iki yöntemde de kamış makine tavsiye edilir. Bu defa kullanılacak kamış 3,5 – 4 metre boyda, 40 – 80 gram testli olmalıdır.

   Kepçe ile avlanma   : Geceleri zargananın bulunduÄŸu koylarda sandalın burnuna denize sarkacak ÅŸekilde baÄŸlanan lüksün verdiÄŸi ışığa toplanan zarganalar sandaldaki kepçeci tarafından toplanır. Kolay ve yem amaçlı zargana yakalanması için verimli bir yol olmasına raÄŸmen; ben, pek dürüst bir avcılık yöntemi olarak bulmadığımı belirtmeliyim.

Yembalığı olarak kullanılacaksa sandalda livar içinde canlı  saklanmalıdır. Oltadan çıkartırken gagalarının kırılması (özellikle floÅŸ ile avında olur) ömrünü azaltır. Livarda gagasının tahtalar arasında sıkışması da ölümüne neden olacaktır.

Zargana kimine göre lezzetli, kimine göre de lezzetsiz bir balıktır. Sonbahar ve kışın yakalanlar daha yaÄŸlı ve lezzetlidir. Orta kılçığı yeÅŸildir, bu kılçığa yakın  sırt etleri de yeÅŸilimsidir. Fosfor bakımından zengindir, bu yönüyle yararlıdır. Pilakisi, tavası, fırında buÄŸulaması yapılır. Ekonomik deÄŸeri vardır.

Popularity: 2% [?]